حق بر باروری

بخش دوم

CS-4612

کشور ایران از دهه ۱۳۳۰ تا کنون دو بار در راستای تعدیل آهنگ رشد جمعیت را تجربه کرده است، در هرکدام از این دوره‌ها نیز می‌توان تغییرات بزرگی در مواضع دولت‌ها در رابطه با ضرورت کنترل جمعیت، بهداشت عمومی مشروعیت راه‌های جلوگیری از بارداری و نقش زنان در جامعه مشاهده کرد.

تاریخ تنظیم خانواده در ایران را می‌توان به سه دوره مشخص تقسیم کرد. برای اولین بار در دوران پهلوی یک سیاست کلی برای تنظیم خانواده به‌عنوان بخشی از برنامه‌های توسعه‌ای ایجاد شد و بر آن اساس یک طرح فعال تنظیم خانواده به‌وسیله وزارت بهداشت در سال ۱۳۴۵ راه‌اندازی شد. طرح تنظیم خانواده بعد از انقلاب ۱۳۵۷ برچیده شد و حاکمیت جدید سیاست‌های اجتماعی جدیدی اتخاذ کرد که در آن به خانواده‌های پرجمعیت حقوق و مزایای بیشتری تعلق می‌گرفت به این خاطر که داشتن فرزندان بیشتر در دوره هشت‌ساله جنگ با عراق به نفع کشور به حساب می‌آمد، لذا بر اساس آن خانواده‌های پرجمعیت مورد تشویق قرار گرفتند. در سال ۱۳۴۶ (به دلیل مهار تدریجی مرگ‌ومیر و دارا بودن باروری طبیعی کنترل نشده) جمعیت ایران از ۳۴ میلیون در ۱۳۵۷ به ۵۰ میلیون رسید و از آن پس در هر سال چهار درصد به جمعیت کشور افزوده شده است. طرح فعلی تنظیم خانواده به‌طور رسمی در سال ۱۳۶۷ راه‌اندازی شد.

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی هم از امکاناتی که طرح تنظیم خانواده در جهت جلوگیری از بارداری در سنین زیر ۱۸ سال و بالای ۳۵ سال، ترویج و معرفی خانواده‌های کم‌جمعیت و دو فرزندی به‌عنوان الگوهای خوب جامعه، کمک کردن به زوج‌های جوان برای جلوگیری از بارداری‌های ناخواسته استفاده کرد؛ و همچنین این وزارتخانه در راستای جلوگیری از رشد جمعیت مراکز بهداشتی و خانه‌های سلامت را مجهز به وسایل پیشگیری از بارداری جدید و امروزی به صورت کاملا رایگان کرد که برای زوج‌های جوان این فرصت را در به کنترل درآوردن و به تاخیر انداختن اولین بارداری فراهم می‌کرد.

شورای عالی قضایی نیز برای جلوگیری از هرگونه اختلاف و جنجال اعلام کرد که بر اساس فتوای قبلی آیت‌الله خمینی «استفاده از وسایل جلوگیری به شرط اینکه سلامت زوجین را به خطر نیندازد و با اجازه و اطلاع شوهر باشد در تضاد با قوانین اسلامی نیست» لذا هیچ منعی در استفاده از وسایل جلوگیری از بارداری از نظر قوانین شرعی وجود ندارد و عمل جراحی زنان و مردان (توبکتومی و وازکتومی) برای پیش‌گیری از بارداری نیز در تضاد با مقررات کشور و قوانین مذهبی نیست. (مهریار، ۱۳۷۹)

در سال ۱۳۷۲ با تصویب قانون «تنظیم خانواده» حق اولاد فقط به سه فرزند اول تعلق گرفت و بیشتر حقوق و مزایایی که به خانواده‌های پرجمعیت تعلق می‌گرفت قطع شد. بنا بر مقررات دولتی، بودجه لازم برای آموزش و آگاه کردن افراد از طریق گنجاندن این مباحث به‌عنوان دروس تنظیم خانواده در محتوای آموزشی و ایجاد شبکه‌های بهداشتی و درمانی در شهرها و روستاهای کشور در راستای فراهم کردن خدمات و شیوه‌های جلوگیری از بارداری در نظر گرفته شد. سازمان تأمین اجتماعی و بازنشستگی کشور نیز اقداماتی در جهت کمک به والدین برای جلوگیری از آوردن فرزندان بیشتر برای روزگاران پیری اختصاص داد، همچنین صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران موظف شد جهت ارتقاء سطح آگاهی عمومی در تأمین سلامت کودکان و مادران برنامه‌های آموزشی رادیویی و تلویزیون به‌طور مستقیم و غیر مستیم تهیه و پخش کند.

در راستای رهنمودهای اخیر رهبر جمهوری اسلامی شورای عالی انقلاب فرهنگی در خرداد ۱۳۹۱ مصوبه‌ای تحت عنوان «راهبردها و اقدامات ملی مربوط به جلوگیری از کاهش نرخ باروری و ارتقای آن متناسب با آموزه‌های اسلامی و اقتضائات راهبردی کشور» تصویب کرد تا به سیاست‌های تندروانه کنترل (افزایش) جمعیت مشروعیت ببخشد. (مصوبه ۸۴۲۳۹۱)

کلیات «طرح افزایش باروری و پیشگیری از کاهش رشد جمعیت» (طرح ۴۴۶) سوم تیر ۱۳۹۳ در مجلس شورای اسلامی تصویب شد و نمایندگان مجلس ۱۹ مرداد ۱۳۹۳ ماده اول آن را نیز به تصویب نهایی رساندند. «طرح جامع جمعیت و تعالی خانواده» (طرح ۳۱۵) ۶ خرداد ۱۳۹۲ در مجلس اعلام وصول شد. (در اجرای ماده ۱۰۴ آیین‌نامه داخلی با اولویت در دستور قرار گرفت.)[۲] همچنین از اوایل سال ۹۴ بررسی آن دوباره در دستور صحن علنی قرار گرفته است، اما درحالی‌که هر هفته خبر از بررسی این طرح در صحن علنی مجلس به گوش می‌رسد، هنوز طلسم ورود این طرح به صحن علنی شکسته نشده و بررسی آن هر هفته به تعویق می‌افتد و در اواخر سال ۹۴ مدیرکل دفتر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس وزارت بهداشت، افزایش باروری‌های ارادی و خواسته را برنامه دیگری در این راستا اعلام کرد و گفت: افزایش میزان رضایتمندی زوجین از زندگی زناشویی با هدف تحکیم و تعالی بنیان خانواده، افزایش بهره‌وری جمعیت اعم از شهری و روستایی و حاشیه شهرها و عشایر به مراقبت‌های اولیه باروری سالم و پیشگیری از ناباروری، ابلاغ محورهای اصلی برنامه‌ها برای تدوین برنامه جامع عملیاتی به دانشگاه‌ها، پیگیری تدوین برنامه‌های عملیاتی با لحاظ کردن اهداف افزایش نرخ باروری کلی بخش دیگری از برنامه‌های باروری سالم بوده است.

این در حالی است که طبق آخرین تغییرات در سال ۹۴ مدیرکل دفتر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس وزارت بهداشت کاهش فواصل بین ازدواج و فرزند اول، انجام مشاوره و آموزش برای خانواده‌های تک فرزند و بدون فرزند، کاهش فواصل بین فرزندان از بیش از پنج سال به دامنه سه تا پنج سال، پیشگیری از ناباروری و ارائه آموزش‌های لازم به زوجین برای پیشگیری از ناباروری اولیه و ثانویه و حذف آموزش روش‌های پیشگیری از بارداری در کلاس‌های آموزش هنگام ازدواج را اولویت‌های آموزشی برنامه باروری سالم عنوان کرد.

به‌طور خلاصه این مصوبه علاوه بر لغو سیاست‌های کنترل جمعیت، پایین آوردن سن ازدواج برای بالا بردن نرخ زادوولد از طریق راه‌های آموزشی و روش‌های تشویقی، بر ضرورت پایه‌گذاری یک سبک زندگی که در آن همه شئونات زندگی اجتماعی، تحصیلی و کاری زنان بر اساس ارزش‌های اسلامی و در جهت منافع خانواده و وظایف مادری و همسری است، تمرکز دارد.

روش تحقیق: مطالعه موردنظر با مرور منابع کتابخانه‌ای انجام گرفته شده است. در ابتدا با استفاده از کلیدواژه‌های «حقوق باروری»، «حق بر بدن»، «سلامت باروری»، «حقوق جنسی» و «طرح افزایش باروری و پیشگیری از کاهش رشد جمعیت» به تنهایی یا به صورت ترکیبی، تمام مقالات مرتبط با کنوانسیون‌ها، مستندات و توافق‌نامه‌های بین‌المللی موجود در پایگاه‌های اطلاعاتی جستجو شد و مقالات، گزارش‌ها، انتشارات رسمی سازمان‌های بین‌المللی و موسسات فعال در زمینه حقوق باروری و جنسی نظیر سازمان جهانی بهداشت، سازمان ملل متحد، فدراسیون بین‌المللی تنظیم خانواده، بنیاد سازمان ملل متحد برای فعالیت‌های جمعیتی، همچنین پیشینه حقوقی و مفاهیم حقوق باروری و جنسی از محتوای قوانین تصویب شده در مجلس شورای اسلامی و اقداماتی که سایر ارگان‌ها نیز در این راستا انجام داده‌اند، بررسی شد. معیار اصلی ورود به مطالعه شامل مستنداتِ مرتبط با حقوق جنسی و باروری است که در حوزه قوانین تصویبی در کشور ایران و حقوق بین‌المللی صادر شده است.

یافته‌ها

به منظور درک بهتر حقوق باروری و جنسی لازم است ابتدا مفهوم سلامت باروری و جنسی را تعریف و سپس به مفاهیم مربوط به حقوق باروری به‌طور مجزا پرداخته شود. بنا بر تعریفی که در یکی از فصول بیانیه کنفرانس بین‌المللی جمعیت و توسعه که در سال ۱۹۹۴ میلادی آمده سلامت باروری و جنسی شامل: «رفاه کامل جسمی، روحی و اجتماعی در تمامی مواردی که به سیستم باروری، عمل و فرآیند آن ارتباط پیدا می‌کند و صرفاً به عدم وجود بیماری اطلاق نمی‌گردد، در اصل سلامت باروری مفهومی است دربرگیرنده‌ تمام موضوعاتی که به حیات جنسی زنان و مردان در تمام مراحل زندگی مربوط است. به‌طور خلاصه این موضوعات عبارت‌اند از: تغذیه‌ی مناسب، آموزش و مشاوره‌ی قبل از ازدواج، مراقبت‌های دوران بارداری، زایمان ایمن، مواظبت‌های پس از زایمان، ترویج تغذیه با شیر مادر، مراقبت از مادر و نوزاد، پیشگیری از نازائی و درمان ناباروری، پیشگیری از سقط‌جنین، درمان به موقع عفونت‌های دستگاه تناسلی و ایدز و هپاتیت، مسئولیت‌پذیری هر دو جنس با توجه به شرایط بومی و در نهایت حقوق باروری در هر دو جنس، اعم از زن و مرد که از آن جمله به برخورداری از جایگاه مناسب اجتماعی و توانایی برخورداری از یک زندگی جنسی مسئولانه، رضایت‌بخش و ایمن می‌توان اشاره کرد.» است. (کنفرانس جهانی جمعیت و توسعه، قاهره، ۱۹۹۴ م.)

بنابراین سلامت باروری به این معناست که افراد باید زندگی جنسی امن و رضایت‌بخش داشته باشند ‌(مرتبط با حقوق جنسی) و این‌که باید ظرفیت باروری و نیز آزادی داشته باشند برای این‌که تصمیم بگیرند این کار را انجام دهند و زمان و تعدادش را مشخص کنند. این آخرین شرط تلویحا حق زنان و مردان برای داشتن آگاهی؛ دسترسی امن، موثر و قابل پرداخت و قابل‌قبول به روش‌های تنظیم خانواده بر اساس انتخابشان؛ حق دسترسی به خدمات پزشکی مناسب برای زنان باردار برای گذراندن امن دوره بارداری و زایمان؛ و در نهایت داشتن بهترین شانس برای سلامت مادر و کودک را نیز ذکر می‌کند. چنانچه که در تعریف هم آمده است سلامت جنسی صرفا به عدم وجود بیماری یا اختلال اطلاق نمی‌گردد و نه تنها محدود به سال‌های باروری نمی‌شود بلکه شامل توانایی تمامی افراد برای ادغام عملکرد جنسی در طول زندگی خود و کسب لذت از آن و تولیدمثل به انتخاب خود و دور از هرگونه سوءاستفاده و تبعیض جنسی، مالکیت بر بدن، انتخاب شریک یا شرکای جنسی، تصمیم‌گیری برای فعالیت یا عدم فعالیت جنسی، داشتن رابطۀ جنسی توأم با رضایت، تصمیم‌گیری برای این‌که چه زمان و با چه کسی ازدواج کنند، حق دریافت آموزش درباره پیشگیری و بیماری‌های آمیزشی و آزادی از عقیم سازی اجباری، سقط‌جنین و پیشگیری اجباری و محافظت در برابر ناقص سازی جنسی زنان و ختنه مردان، تصمیم‌گیری فارغ از تبعیض و حق کسب بالاترین استاندارد سلامت باروری و جنسی است. در اصل برای رسیدن به سلامت جنسی نیازمند به محترم شمردن و اجرا کردن حقوق جنسی تمام افراد است.

همان‌طور که مفهوم باروری از نگاه عرفی کاملا روشن و آشکار است، در اینجا با مروری بر مفاهیم موجود در ادبیات مربوطه به این نتیجه می‌رسیم که تدقیق این مفاهیم چندان هم ساده نیست. بر این اساس باروری را به دودسته باروری طبیعی که عبارت‌اند از: «حمل رویان یا جنین در درون جنس ماده یک جانور زنده‌زا است. برای باروری، اسپرممرد به تخمک زن ملحق شده و منجر به پدید آمدن نطفه می‌شود.» و باروری غیرطبیعی که به معنی: «ﻧﺎﺗﻮﺍﻧﻲ ﺩﺭ ﺣﺎﻣﻠﮕﻲ ﭘﺲ ﺍﺯ ﻳﮏ ﺳﺎﻝ ﻧﺰﺩﻳﮑﻲ ﻓﻌﺎﻝ ﺯﻭﺟﻴﻦ ﺑﺪﻭﻥ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﻭﺳﺎﻳﻞ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮﻱ ﺍﺯ حاملگی است.» تقسیم می‌شود. چنانچه مسئله موردنظر دستیابی به معنای دقیق و روشن از مفهوم «حق بر باروری» است. از این رو به اختصار ﺩﻭ ﻣﻌﻨﺎﻱ ﻣﻤﮑﻦ ﺍﺯ ﻣﻔﻬﻮﻡ «حق» ﺭﺍ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺑﺤﺚ ﺍﺯ ﻳﮑﺪﻳﮕﺮ ﺗﻔﮑﻴﮏ می‌کنیم ﻭ ﺁﻧﮕﺎﻩ ﺑﻪ ﺍﺭﺯﻳﺎبی ﺍﻃﻼﻕ آن‌ها ﺑﺮ ﺑﺎﺭﻭﺭی ﺍﻧﺴﺎنی می‌پردازیم. به‌طورکلی در اینجا از مفهوم حق بر باروری می‌توان دو برداشت متفاوت داشت، یکی از آن‌ها به معنای ادعایی تعهدآور و دیگری به معنای آزادی است. ﺣﻖ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺍﺩﻋﺎی ﺗﻌﻬﺪﺁﻭﺭ ﺭﺍ «حق ادعا» می‌نامند و این ﺑﺪﺍﻥ ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ «(ﺍﻟﻒ) ﺩﺍﺭﺍی «ﺍﺩﻋﺎیی» ﻗﺎﻧﻮنی ﻋﻠﻴﻪ (ب) ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ عملی ﻣﻌﻴﻦ ﺍﺳﺖ ﺍﮔﺮ ﻭ ﻓﻘﻂ ﺍﮔﺮ (ب) ﺩﺍﺭﺍی تکلیفی ﻗﺎﻧﻮنی ﺩﺭ ﻣﻘﺎﺑﻞ (ﺍﻟﻒ) ﺑﺮﺍی ﺍﻧﺠﺎﻡ ﺁﻥ ﻋﻤﻞ ﺑﺎﺷﺪ». ﺑﺮﺍی ﻧﻤﻮﻧﻪ، ﻃﻠﺒﮑﺎﺭ ﺻﺎﺣﺐ حق ادعا ﻋﻠﻴﻪ ﺑﺪﻫﮑﺎﺭ ﺍﺳﺖ، ﺯﻳﺮﺍ ﺩﺭ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺍﺩﻋﺎی ﺍﻭ ﺑﺪﻫﮑﺎﺭ ﻣﮑﻠﻒ ﺑﻪ تکلیفی ﻗﺎﻧﻮنی ﺑﺮ ﭘﺮﺩﺍﺧﺖ ﺑﺪهی ﺧﻮﺩ ﺑﻪ ﺍﻭ ﺍﺳﺖ. هم‌چنین، ﺣﻖ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺁﺯﺍﺩی ﻋﻤﻞ ﺭﺍ «ﺣﻖ ﺁﺯﺍﺩی» می‌خوانند. حق آزادی ﺑﺪﺍﻥ ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ «(ﺍﻟﻒ) ﺩﺍﺭﺍی «ﺍﻣﺘﻴﺎﺯی» ﻗﺎﻧﻮنی ﺩﺭ ﺑﺮﺍﺑﺮ (ﺏ) ﺍﺳﺖ ﺗﺎ ﻋﻤﻞ ﺧﺎصی ﺭﺍ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﺩﻫﺪ ﺍﮔﺮ ﻭ ﻓﻘﻂ ﺍﮔﺮ ﺑﺮ (ﺍﻟﻒ) تکلیفی ﻗﺎﻧﻮنی ﺩﺭ ﺧﻮﺩﺩﺍﺭی ﺍﺯ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﺁﻥ ﻋﻤﻞ ﻧﺒﺎﺷﺪ». ﺑﺮﺍی ﻧﻤﻮﻧﻪ، ﻣﺎﻟﮏ یک ﻗﻄﻌﻪ ﺯﻣﻴﻦ ﺻﺎﺣﺐ ﺍﻳﻦ ﺍﻣﺘﻴﺎﺯ ﻗﺎﻧﻮنی ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺁﺯﺍﺩﺍﻧﻪ ﻭﺍﺭﺩ ﺯﻣﻴﻦ ﺧﻮﺩ ﺷﻮﺩ ﻭ ﺩﺭ ﺁﻥ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﮐﻨﺪ. ﺍﻭ هیچ‌گونه تکلیفی مبنی ﺑﺮ ﺧﻮﺩﺩﺍﺭی ﺍﺯ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺁﺯﺍﺩﺍﻧﻪ ﺩﺭ ﺯﻣﻴﻦ ﺧﻮﺩ ﻧﺪﺍﺭﺩ. (راسخ، خداپرست، ۱۳۹۳) حق در اینجا مفهومی برای دلالت بر گونه‌ای ﻣﺰﻳﺖ ﻗﺎﻧﻮنی ﺑﻪ ﮐﺎﺭ می‌رود. ﺍﻳﻦ ﻣﺰﻳﺖ می‌تواند ﺍﺯ ﺳﻨﺦ ﺍﺩﻋﺎ، ﺍﻣﺘﻴﺎﺯ، ﻗﺪﺭﺕ ﻳﺎ ﻣﺼﻮﻧﻴﺖ ﺑﺎﺷﺪ. (موحد، ۱۳۸۱)

بنابراین دو تعریف متفاوت از حق داریم، یکی از آن دو عدد که به معنای حق آزادی است بیانگر نوع ضعیف‌تر از حق است که تکلیفی را برای مخاطب به همراه ندارد، یعنی مطالبه و تکلیف هر دو در یک شخص جمع می‌شود که در اصل نوعی امتیاز هم به حساب می‌آید؛ اما دیگری نوع قوی‌تری از حق را بیان می‌کند به عبارتی حق ادعا، حقی است که بر اساس آن فرد واجد حق می‌تواند ادعایی دراندازد که دیگری را مکلف بر برآوردن آن حق کند.

مسئله کلی این است که کدام‌یک از این دو گونه حق را می‌توان در باروری به کار برد، از آنجایی که ﺑﺎﺭﻭﺭی ﺑﺎﻟﻔﻌﻞ ﮐﺮﺩﻥ یکی ﺍﺯ توانایی‌های ﺍﻧﺴﺎﻥ یعنی ﺗﻮﺍﻧﺎیی ﻓﺮﺯﻧﺪﺩﺍﺭ ﺷﺪﻥ، ﺍﺳﺖ. آیا این توانایی‌های ﺍﻧﺴﺎنی ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎیی ﻣﻬﻢ ﺑﺮﺍی ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺩﺍﺭد ﻭ آیا ﻋﺪﻡ ﺗﺤﻘﻖ آن‌ها آسیب‌هایی قطعی ﺑﺮ ﺩﻳﮕﺮ ﺍﻓﺮﺍﺩ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻭﺍﺭﺩ می‌کند و اگر حکومت در راستای اصلاح آن گامی برندارد، می‌تواند منفعت و مصلحت عمومی را به مخاطره بیفکند.

حقوق جنسی مفهوم سلامت جنسی را گسترش می‌دهد و به حقوق خاصی اشاره می‌کند. بر اساس یافته‌های مبنی بر حقوق باروری و جنسی در قوانین ملی و مستندات بین‌المللی، که به‌عنوان حقوق بشر شناخته شده‌اند، و بنا بر بند (۲) ماده (۲) آن هرکس می‌تواند بی هیچ تمایزی، به‌ویژه از حیث نژاد، رنگ، جنس، زبان، عقیده سیاسی یا هر عقیده دیگر و همچنین منشا ملی یا اجتماعی، ثروت، ولادت یا هر وضعیت دیگر، از تمام حقوق و همه آزادی‌های ذکر شده در این اعلامیه بهره‌مند گردد؛ که در مبحث حقوق باروری شامل به رسمیت شناختن حقوق اساسی تمام زوجین و افراد در تصمیم‌گیری در مورد تعداد، فاصله و زمان فرزنددار شدن، داشتن اطلاعات و وسایل پیشگیری از بارداری و تصمیم‌گیری درباره باروری و مسئولیت مشترک در رابطه جنسی فارغ از تبعیض، اجبار و خشونت است؛ و حقوق جنسی نیز حق تمام افراد برای تصمیم‌گیری آزادانه و مسئولانه در همه ابعاد زندگی جنسی، رهایی از تبعیض، اجبار و خشونت در تصمیم‌گیری‌های جنسی و مسئولیت مشترک در رابطه جنسی تعریف می‌شود. (سازمان سلامت جهانی، ۲۰۰۲)

با توجه به کنفرانس بین‌المللی جمعیت و توسعه سال ۱۹۹۴ در قاهره سلامت باروری در زمره حقوق بشر قلمداد شد. کشورهای شرکت‌کننده (۱۸۰ کشور) در این کنفرانس هدف خود را دسترسی همگانی به اطلاعات و خدمات بهداشت باروری تا سال ۲۰۱۵ میلادی اعلام کردند که به‌طور مشخص شامل:

۱- حق زندگی: (زندگی هیچ زنی نباید به واسطه حاملگی یا موارد مرتبط با باروری وی، در معرض خطر قرار گیرد.)

۲- حق آزادی و امنیت فردی: (هیچ زنی نباید به زور تحت عمل جراحی ختنه زنان، عقیم‌سازی، سقط و سایر موارد تهدیدکننده مشابه قرار بگیرد.)

۳- حق برخورداری از عدالت و رهایی از هرگونه تبعیض: (تمام آحاد بشر مساوی‌اند. خدمات بهداشت باروری باید بدون در نظر گرفتن نژاد، قومیت، رنگ، سطح درآمد، جنس، وضعیت تاهل، وضعیت جسمانی، سن، زبان، مذهب و اعتقادات سیاسی برای همه، به‌طور یکسان ارائه شوند.)

۴- حق رازداری: (تمامی خدمات بهداشتی-درمانی باید به صورت محرمانه ارائه شوند و تمام زنان حق تصمیم‌گیری مستقل را در مسائل بهداشت باروری خود داشته باشند.)

۵- حق آزادی اندیشه: (عقاید و رسوم نباید ابزاری برای محدود کردن آزادی اندیشه در مسائل بهداشت باروری تلقی شوند.)

۶- حق دسترسی به امکانات و آموزش: (همه باید دسترسی کامل به اطلاعات و آموزش‌ها در مورد مزایا، معایب، خطرات و اثربخشی تمام روش‌های پیشگیری از بارداری داشته باشند تا بتوانند بر اساس آگاهی کامل تصمیم بگیرند.)

۷- حق تصمیم‌گیری فردی درباره ازدواج و تشکیل خانواده: (هر کس حق دارد درباره زمان ازدواج خود و تشکیل خانواده‌اش، خود تصمیم بگیرد و هیچ‌کس حق ندارد ازدواج را بر کسی (به‌ویژه جوانان) تحمیل کند.)

۸- حق تصمیم‌گیری فردی درباره تعداد و زمان تولد فرزندان: (هر کس حق دارد درباره تعداد و زمان تولد فرزندان خود تصمیم بگیرد؛ و باید امکانات رفع ناباروری برای زوجینی که مایل به داشتن فرزند هستند،‌ فراهم شود.)

۹- حق دسترسی به خدمات و برخورداری از بالاترین کیفیت خدمات: (هیچ مانعی برای ارائه خدمات به متقاضیان نباید وجود داشته باشد و بایست برای همه اقشار جامعه (ازجمله جوانان) با هر نوع تقاضای قانونی، خدمات در دسترس باشند.)

۱۰- حق بهره‌مند شدن از پیشرفت‌های علمی: (مراجعه‌کنندگان به مراکز بهداشتی درمانی باید بتوانند از جدیدترین روش‌های موجود که مؤثر و بی‌خطر هستند، استفاده کنند.)

۱۱- حق آزادی در اجتماعات و مشارکت‌های اجتماعی: (هر کس حق دارد با شرکت در اجتماعات و عضویت در گروه‌ها، از مجامع دولتی و غیردولتی بخواهد که حقوق و بهداشت باروری را در اولویت فعالیت‌های خود قرار دهند.)

۱۲- حق رهایی از شکنجه و آزار: (حق هر زن و مرد و جوان است که از خشونت، شکنجه و آزار جنسی در امان باشد) (معاونت سلامت، ۱۳۸۲)

اما آیا در این مسئله می‌توان خواست جامعه را با مداخله با حق آزادی و حق ادعا آمیخت، تا اینکه این خواست فردی را تحقق بخشید؟ اگر در این میان جامعه با مشکل انقراض نسل اقوام یا تغییر بنیادین هرم جمعیتی روبه‌رو باشد، تا چه میزان می‌تواند در این امر مداخله کند، و مقوله حق بر باروری را از حق آزادی به حق ادعا تبدیل کند؟ یا اینکه آیا ﺍﻟﺰﺍﻡ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺩﺭ ﻗﺒﺎﻝ ﺣﻖ ﺍﻓﺮﺍﺩ ﺑﺮ ﺑﺎﺭﻭﺭی می‌تواند بخشی قابل‌توجه ﺍﺯ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻭ ﺍﻣﮑﺎﻧﺎﺕ ﻣﺤﺪﻭﺩ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺧﻮﺩ ﺍﺧﺘﺼﺎﺹ ﺩﻫﺪ، که ازجمله این منابع و امکانات می‌توان به اجرای برنامه‌هایی ﺑﺮﺍی ﺗاﻣﻴﻦ ﺑﻬﺪﺍﺷﺖ ﺍﻭﻟﻴﻪ، ﻣﺒﺎﺭﺯﻩ ﺑﺎ بیماری‌های ﻣﺴﺮی ﺧﻄﺮﻧﺎﮎ، ﺗاﻣﻴﻦ ﺩﺍﺭﻭ ﺑﺮﺍی ﺑﻴﻤﺎﺭﺍﻥ ﺧﺎﺹ ﻭ ﻓﺮﺍﻫﻢ ﺁﻭﺭﺩﻥ ﺍﻣﮑﺎﻧﺎﺕ ﻻﺯﻡ ﺑﺮﺍی ﭘﮋﻭﻫﺶ ﺩﺭﺑﺎﺭﻩ بیماری‌های صعب‌العلاج و همچنین برنامه‌های بهداشتی و درمانی اشاره کرد.

با همه این تفاسیر، استدلالی که برخی از فیلسوفان اخلاق کرده‌اند، این خود فرد است که باید بیش از هرکسی وظیفه اخلاقی فرزند داشتن را در خود احساس کند و قاعده اصلی حق بر باروری به‌مثابه حق آزادی را داشته باشد. در شرایط عادی باروری انسانی از توانایی‌هایی نیست که حکومت تکلیف و وظیفه‌ای در برآوردن آن داشته باشد. (اسمیلانسکی، ۱۹۹۵) ﺑﺎﺭﻱ، ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺑﺎﻳﺪ ﺁﺯﺍﺩی ﺍﻓﺮﺍﺩ ﺩﺭ ﺑﺎﻟﻔﻌﻞ ﮐﺮﺩﻥ ﺧﻮﺍﺳﺖ ﺧﻮﺩ ﺑﻪ ﺑﺎﺭﻭﺭی ﺭﺍ ﻣﺤﺘﺮﻡ ﺑﺸﻤﺮﺩ ﻭ ﮐﺴﺎنی ﺭﺍ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺭﺍﻩ ﻣﺎﻧﻊ ﺍﻳﺠﺎﺩ می‌کنند ﺑﺮ ﺟﺎی ﺧﻮﺩ ﺑﻨﺸﺎﻧﺪ. باید توجه داشت همان‌گونه که فوکو اشاره می‌کند بودن در جهان و آگاهی انسانی تا حد زیادی توسط بدن معین می‌شود و ما قادر نیستیم معانی و اشکال ابژه‌ها را بدون ارجاع دادن آن به نیروهای بدنی که با آن‌ها درگیر هستیم مثل احساس، زبان و آرزو درک کنیم و بدن زیسته تنها یک شی در این جهان نیست بلکه راهی برای بودن در جهان است. (اباذری و حمیدی، ۱۳۸۷)

ادامه دارد…

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s